Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. (Dz.U. nr 91, poz. 408 z późn. zm.) o zakładach opieki zdrowotnej nałożyła obowiązek zawarcia pomiędzy uczelniami medycznymi a szpitalami klinicznymi umowy cywilnoprawnej o udostępnienie szpitala klinicznego na potrzeby wykonywania zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. W przygotowanie umów zaangażowany został liczny zespół, zarówno w Akademii Medycznej w Gdańsku, jak i w Samodzielnych Publicznych Szpitalach Klinicznych nr 1, 2 i 3. Negocjowanie, niekiedy bardzo "twarde", treści umów, jak i poszczególnych załączników do nich trwało przeszło rok. Ostateczna treść umowy wraz z załącznikami została uzgodniona w końcu lutego br. Wydawać by się mogło, że to bardzo długo, lecz musimy pamiętać, że strony umowy znalazły się w nowej dla siebie sytuacji, reforma systemu ochrony zdrowia postawiła uczelnie medyczne i szpitale kliniczne w całkowicie odmiennej od dotychczasowej relacji (długi okres i doświadczenie tych negocjacji każe postawić pytanie czy właściwej). Konieczne było wypracowanie takich zapisów umowy, które satysfakcjonowałyby obie strony. Wysiłek zespołu przygotowującego umowy został ukoronowany 21 marca br., kiedy to rektor AMG prof. Wiesław Makarewicz i dyrektorzy SPSK nr 2 - mgr inż. Barbara Nikowska i SPSK nr 3 - dr Bogdan Kokot uroczyście podpisali umowy. Niestety, pomimo gotowości Uczelni, nie doszło do podpisania umowy z SPSK nr 1. Dyrektor tego Szpitala, lek. med. Marek Wyszczelski, oświadczył bowiem rektorowi, że Szpital przedstawi nowe, dodatkowe elementy kosztów, których do tej pory nie zgłaszał, a ich przygotowanie wymaga dalszego czasu. Rektor oczekuje ostatecznych propozycji do dnia 28 marca br.

prorektor ds. klinicznych
dr hab. Stanisław Mazurkiewicz, prof. nzw.

Zmarł doc. dr med. Tadeusz DYK

W dniu 12 marca 2000 roku zmarł

doc. dr med. Tadeusz DYK

docent w III Klinice Chorób Wewnętrznych AMG, zasłużony, długoletni nauczyciel akademicki Akademii Medycznej w Gdańsku w latach 1945-1968, który swoją wszechstronną wiedzę medyczną i humanistyczną niestrudzenie przekazywał wielu pokoleniom lekarzy.

Mistrzostwa Polski Akademii Medycznych w Pływaniu

Klub Uczelniany AZS AMG wraz z członkami sekcji pływackiej zaprasza na XX Mistrzostwa Polski Akademii Medycznych w Pływaniu organizowane w Gdańsku w dniach 14 i 15 kwietnia 2000 r. na pływalni AOS Politechniki Gdańskiej w Gdańsku-Wrzeszczu, al. Zwycięstwa 12:
14 kwietnia godz. 16.00
15 kwietnia godz. 10.00
Organizatorem Mistrzostw jest Akademia Medyczna w Gdańsku oraz Zarząd Główny AZS.

Z Senatu

27 marca br. odbyło się szóste w bieżącym roku akademickim posiedzenie Senatu; obradom przewodniczył rektor, prof. Wiesław Makarewicz.

Na wstępie obrad Senat pozytywnie zaopiniował wnioski:

o utworzenie w SPSK nr 2 Samodzielnej Pracowni Radiologii Instytutu Radiologii;

o powołanie dr. hab. Piotra Lassa na kierownika Zakładu Medycyny Nuklearnej Instytutu Radiologii;

w sprawie mianowania dr. hab. Józefa Zienkiewicza na stanowisko profesora nadzwyczajnego AMG;

o powołanie Samodzielnej Pracowni Farmacji Społecznej na Wydziale Farmaceutycznym AMG.

Senat negatywnie zaopiniował następujące wnioski:

w sprawie wystąpienia Kliniki Gastroenterologii z Instytutu Chorób Wewnętrznych i przekształcenia jej w Katedrę i Klinikę;

o przedłużenie zatrudnienia dr hab. Wiesławy Stożkowskiej na stanowisku profesora nadzwyczajnego AMG;

o nagrodę ministra zdrowia dla dr. hab. n. med. Józefa Zienkiewicza. Senat skierował ponownie wniosek do Uczelnianej Komisji Nagród celem jego rozpatrzenia jako kandydatury do nagrody rektora.

Następnie Senat:

zapoznał się z projektem Regulaminu Uczelnianej Komisji Nagród na rok 2000. Jako nowy element regulaminu został wprowadzony system kwestionariuszy, wzorowany na kwestionariuszach KBN-u, oraz zasada poufności: nazwiska recenzentów będą znane tylko przewodniczącemu i wiceprzewodniczącemu komisji. Projekt Regulaminu zawiera również nowe kryteria zgłaszania wniosków o nagrodę ministra i nagrodę rektora.

poparł wnioski o nagrodę indywidualną ministra zdrowia za osiągnięcia naukowe dla:

1. prof. Piotra Szefera z Katedry i Zakładu Chemii Analitycznej
   
2. prof. Bogdana Wyrzykowskiego z Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego
   
3. dr. hab. n. med. Andrzeja Składanowskiego z Katedry i Zakładu Biochemii
   

poparł wnioski o przyznanie nagród zespołowych ministra zdrowia za osiągnięcia naukowe dla zespołów:

1. prof. Roman Kaliszan, dr hab. farm. Antoni Nasal, mgr Piotr Haber, mgr Michał Markuszewski
   
2. prof. Bolesław Rutkowski, dr hab. med. Zbigniew Zdrojewski, dr med. Monika Lichodziejewska-Niemierko, dr med. Tomasz Liberek, dr med. Alicja Dębska-Ślizień, dr med. Marcin Renke
   
3. prof. Henryk Lamparczyk, dr farm. Paweł K. Zarzycki, dr farm. Joanna Nowakowska, mgr Aleksandra Chmielewska, mgr Maria Wierzbowska
   

podjął uchwałę o corocznym ogłaszaniu konkursów na nie obsadzone stanowiska kierownicze, jeżeli w danej jednostce nie ma samodzielnego pracownika naukowego lub perspektywa uzyskania habilitacji przekraczałaby 1 rok

ratyfikował umowy o współpracy międzynarodowej:

1. krajów nadbałtyckich podpisanej w Turku dnia 28.02.2000 r.
   
2. dwustronnej umowy z uniwersytetem w Rouen.
   

W dalszej części obrad prorektor, prof. Andrzej Rynkiewicz, przedstawił propozycję podwyższenia opłat za wypisywanie przez dziekanat dyplomów.
Senat podjął w tej sprawie następującą uchwałę:

Uchwała nr 2/2000
w sprawie zmiany opłat za wypisywanie dyplomów

W związku z nowym sposobem opodatkowania umów o dzieło ustala się od dnia 01.04.2000 r. następujące opłaty za wypisywanie dyplomów:
Doktora i doktora habilitowanego - 18 zł.
Lekarza i farmaceuty - 12 zł.
Opłaty za wypisywanie dyplomów wnoszą doktoranci i absolwenci.

Następnie, na wniosek rektora, Senat przyjął uchwałę w sprawie zmiany nazwy Oddziału Pielęgniarskiego na "Oddział Pielęgniarstwa":

Uchwała nr 3/2000
w sprawie zmiany nazwy Oddziału Pielęgniarskiego na Wydziale Lekarskim

W związku z funkcjonowaniem w Akademii Medycznej w Gdańsku dwóch nazw dla nowo powstałego kierunku:
"Oddział Pielęgniarski" - Uchwała Senatu z dnia 29.06.1998 r.
i "Oddział Pielęgniarstwa" - Regulamin Studiów Uchwała Senatu z dnia 31.05.1999 r.
(we wszystkich dokumentach i nazwach Oddziału obecnie stosuje się nazwę "Oddział Pielęgniarstwa"), w celu ujednolicenia nazewnictwa wprowadza się, jako obowiązującą, nazwę dla tego kierunku "Oddział Pielęgniarstwa".

Następnie Senat zapoznał się z informacjami:

o aktualnej sytuacji w szpitalach klinicznych. Prorektor, prof. Stanisław Mazurkiewicz zaapelował o podjęcie szybkiej decyzji odnośnie lokalizacji Oddziału Medycyny Ratunkowej;

o umowach ze szpitalami klinicznymi (z SPSK nr 2 i z SPSK nr 3), które zostały podpisane 21 marca br.;

o kosztach dydaktyki za rok 1999, które należy uwzględnić w projekcie budżetu na rok 2000, o przyznaniu i wielkości budżetu dla AMG na rok 2000. Dyrektor administracyjny, dr Sławomir Bautembach poinformował zebranych, że przyznany budżet jest niepełny, ponieważ nie zostały w nim uwzględnione środki inwestycyjne i środki na kliniczną działalność dydaktyczną (stomatologia, umowy ze szpitalami klinicznymi). Przyznana Uczelni dotacja na tzw. działalność bieżącą jest wyższa o 3,55% w porównaniu z rokiem ubiegłym. Z kolei fundusz pomocy materialnej dla studentów jest wyższy o 3,59% w odniesieniu do kwoty ubiegłorocznej;

o prezentacji naszej Uczelni na targach edukacyjnych Akademia 2000. Przedstawiciel Samorządu Studenckiego Łukasz Balwicki przekazał krytyczne uwagi dotyczące prezentacji naszej Uczelni i zadeklarował udział Samorządu Studenckiego w organizacji ekspozycji w latach następnych;

o wyniku oceny działalności naukowej jednostek w roku 1999 i przygotowywanym rankingu ich działalności (patrz artykuł str. 6). Ranking zostanie przedstawiony w następnym wydaniu Gazety AMG. W rankingu nie zostanie uwzględniony podział na jednostki kliniczne, niekliniczne i farmaceutyczne.

Następnie rektor, prof. W. Makarewicz przekazał informację o wpłynięciu wniosku o nadanie godności doktora honoris causa naszej Uczelni profesorowi Stefanowi Raszei, wybitnemu specjaliście w dziedzinie medycyny sądowej. Dorobek naukowy prof. S. Raszei obejmuje ponad 220 publikacji, w tym ponad 70 ogłoszonych w renomowanych czasopismach zagranicznych. Przez 30 lat był redaktorem naczelnym roczników Annales Academiae Medicae Gedanensis - wydawnictwa na bardzo wysokim poziomie, które z powodzeniem może konkurować z innymi wydawnictwami medycznymi. Jest autorem 2 podręczników z medycyny sądowej dla studentów. Będąc już na emeryturze prowadzi wykłady z zakresu etyki lekarskiej, zarówno w Uczelni, jak i poza nią.

Na zakończenie obrad Senat zapoznał się z informacjami:

o wyroku NSA w sprawie uchylenia przez ministra edukacji narodowej zarządzenia rektora Uniwersytetu Warszawskiego w sprawie trybu postępowania w przypadku stwierdzenia uzyskania tytułu zawodowego magistra w wyniku przedstawienia pracy magisterskiej stanowiącej plagiat. Informację przekazał rektor, prof. Wiesław Makarewicz na wniosek ministra edukacji narodowej prof. Mirosława Handke. Rozstrzygnięcie stwierdzające złożenie egzaminu magisterskiego i postanawiające o nadaniu tytułu magistra jest decyzją administracyjną, tak więc postępowanie regulujące wydawanie tych decyzji, jak i tryb ich weryfikacji w drodze nadzoru, jest regulowany przepisami kodeksu administracyjnego;

o nowych zasadach naliczania należności dla ZUS przy zawieraniu umowy-zlecenia i umowy o dzieło. 14 stycznia br. weszły w życie nowe zasady naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne i ZUS. Składkami ZUS zostały objęte wszystkie umowy, w tym również umowy-zlecenia i umowy o dzieło. Nowe regulacje zawarte zostały w piśmie wewnętrznym nr 1/2000 dyrektora administracyjnego w sprawie zasad dotyczących zawierania umów zlecenia i umów o dzieło oraz zawieranych poza stosunkiem pracy umów o przeniesienie autorskich praw majątkowych w Akademii Medycznej w Gdańsku. Pismo to zostanie przekazane w najbliższym czasie do wszystkich kierowników jednostek AMG.

Na podstawie protokołu opracowała
mgr Grażyna Sadowska

Stowarzyszenie Absolwentów AMG

informuje, że uzyskało siedzibę sekretariatu w pawilonie nr 1 przy ul. Curie-Skłodowskiej (dawne Studium Wojskowe).
W pokoju nr 18 sprawy Stowarzyszenia prowadzi pani Grażyna Zedler (tel. 12-12). Prezes Stowarzyszenia jest osiągalny pod nr. 23-29.
Członkowie Zarządu pełnią dyżury w pawilonie nr 4, w siedzibie Klubu Seniora, w poniedziałki od godz. 12.30 do 13.30.

Prof. Marek Grzybiak w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego

Prof. M. Grzybiak, kierownik Zakładu Anatomii Klinicznej Akademii Medycznej w Gdańsku został wybrany na członka Sekcji Uczelni Medycznych Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego.

Studium Medycyny Molekularnej

Studium Medycyny Molekularnej ogłasza nabór słuchaczy na III czteroletni kurs doktorski. Termin składania dokumentów upływa 15 maja 2000 r. Szczegóły rekrutacji, w tym regulamin rekrutacji, regulamin kursów doktorskich, regulamin przyznawania stypendiów naukowych oraz inne informacje o SMM można znaleźć na stronach internetowych http://www.smm.edu.pl/.

dr hab. Jacek Malejczyk
dyrektor SMM

Warsztaty dydaktyczne "Od nauczania do uczenia się"

Zgodnie ze wstępną zapowiedzią, opublikowaną w marcowym wydaniu Gazety AMG, przedstawiam aktualny program warsztatów dydaktycznych pt. "Od nauczania do uczenia się", poświęconych metodom i programom nauczania medycyny.
Warsztaty odbędą się w dniach 14 i 15 kwietnia 2000 r. Sesje będą odbywać się w sali wykładowej im. Prof. Bincera w Wojewódzkim Szpitalu Chorób Zakaźnych przy ul. Smoluchowskiego 18 w Gdańsku.
Swoimi doświadczeniami w modernizacji sposobu i programu kształcenia przeddyplomowego podzielą się z nami goście z zagranicy:

Prof. Leo Bossaert - University of Antwerp, Belgia

o Prof. Marek Dominiczak - University of Glasgow, Szkocja

Dr Kaija Hartiala - University of Turku, Finlandia

Prof. Iain W. Percy-Robb - University of Glasgow, Szkocja
Aspekty metodyczno-psychologiczne nauczania i uczenia się przedstawi mgr Hanna Kryszewska z British Council Studium Uniwersytetu Gdańskiego.
Językiem roboczym podczas sesji będzie język angielski.

W imieniu JM Rektora AMG i swoim własnym serdecznie zapraszam nauczycieli akademickich naszej Uczelni do wzięcia udziału w warsztatach i dyskusji na temat edukacji medycznej.

dr Jacek Kaczmarek
Koordynator Uczelniany
Programu SOCRATES/ERASMUS
i Współpracy Zagranicznej AMG


Program warsztatów:

Piątek, 14 kwietnia 2000 - sesja A
09:00 - 09:15	Introduction - Rector Medical University of Gdańsk, Prof. Wiesław MAKAREWICZ
09:15 - 10:15	"Concept, process and pitfalls in implementing a new medical curriculum" - Prof. Leo BOSSAERT, University of Antwerp
10:15 - 10:45	Coffee break
10:45 - 11:50	"Curricular Development, Problem-Based or Integrated Learning and Organisational Aspects of Curricular Transition" - Prof. Iain W. PERCY-ROBB, University of Glasgow
12:00 - 12:30	"The partner's view - Student voice on medical education" - delegation of students, Medical University of Gdańsk
Piątek, 14 kwietnia 2000 - sesja B
13:30 - 14:30	"Transition between departmental Teaching and Integrated Learning - inserting and integrating the content from different specialist disciplines into the new PBL curriculum" - Dr Marek H. DOMINICZAK, University of Glasgow
14:30 - 15:15	"The process of learning - psychological and methodological approach" - Ms. Hanna KRYSZEWSKA, M.A.
15:15 - 15:45	Coffee break
15:45 - 16:45	"Planning and execution of the Special Study Module within the new Glasgow curriculum. Logistics of organisation of the SSM on "Introduction to Clinical Laboratories" - Dr Marek H. DOMINICZAK, University of Glasgow
16:45 - 17:30	"Arterial Hypertension - project of a Special Study Module from Medical University of Gdańsk" - Dr Krzysztof NARKIEWICZ, MUG
Sobota, 15 kwietnia 2000 - sesja C
9:00 - 10:15	"PBL at work - experience from the University of Turku" - Dr Kaija HARTIALA, University of Turku
10:15 - 10:45	Coffee break
10:45 - 12:00	"International perspective of curricular changes in particular universities. Example of changes in teaching laboratory medicine" - Dr Marek H. DOMINICZAK, University of Glasgow
12:00 - 13:00	Closing discussion and conclusions

Wyniki wstępnej analizy sprawozdań jednostek AMG z działalności naukowej w 1999 r.

Dzięki olbrzymiemu nakładowi pracy zespołu Działu Nauki pod kierunkiem mgr Beaty Pazio, szczególnie wydatnie wspomaganego przez prof. Janusza Morysia, dysponujemy wstępnymi wynikami analizy osiągnięć naukowych jednostek Uczelni w 1999 r.
Ocena została wykonana w kategoriach parametrycznych, wymaganych przez Komitet Badań Naukowych (KBN).
Przypominam uprzejmie, że nasze ministerstwo nauki ocenia, finansuje i rozlicza jedynie ściśle przez KBN zdefiniowane naukowe aspekty działalności szkół wyższych oraz innych instytucji prowadzących badania naukowe. Dlatego niniejsza ocena nie może uwzględniać choćby najcenniejszych elementów działalności dydaktycznej, określającej oblicze szkoły wyższej, ani działalności kliniczno-leczniczej, stanowiącej o istocie uczelni medycznej.
Parametryzacja została przeprowadzona według wytycznych KBN (Tabela 1). W wyniku starannych obliczeń uzyskano liczbę punktów za poszczególne kategorie osiągnięć naukowych (R), liczbę przeliczeniową osób zatrudnionych z zadaniem prowadzenia badań naukowych (N) oraz współczynnik efektywności naukowej (E = R/N).
Odpowiednie dane dla poszczególnych rodzajów jednostek AMG przedstawione są w Tabelach 2-5.
Komisja Nauki, obradująca w dniu 07.03.2000 r. pod przewodnictwem prof. Jacka Jassema, zdecydowaną większością głosów opowiedziała się za przyjęciem kryteriów KBN jako determinujących kategoryzację jednostek w roku 2000. Komisja proponuje podział na cztery kategorie (A, B, C i D) w zależności od odpowiednich progów punktowych.
Komisja Nauki podała swoją propozycję wielkości progowych. Analiza symulacyjna wykazała spore różnice między proponowaną klasyfikacją i klasyfikacjami uzyskanymi przez niektóre jednostki w ostatnich dwóch latach. Po przedyskutowaniu z rektorem propozycji Komisji Nauki oraz wyników ubiegłorocznej klasyfikacji uznaliśmy, że można rozważyć przyjęcie w tym roku następujących progów punktowych współczynnika efektywności E według KBN:
- od 25 punktów wzwyż: kategoria A
- 13-25 punktów: kategoria B
- 5-13 punktów: kategoria C
- poniżej 5 punktów: kategoria D.
Powyższa propozycja nie spowodowałaby drastycznych zmian dotychczasowych kategorii jednostek. To znaczy, że przesunięcia niektórych jednostek nie byłyby generalnie większe od jednej kategorii. Większość jednostek zachowałaby kategorie z 1999 r., a niektóre by awansowały. Stosunkowo duża rozpiętość punktowa wystąpiłaby wśród jednostek kategorii A. Jednakże, zgodnie z sugestiami KBN, z kategorii tej planujemy w przyszłości wyodrębnić kategorię EXC (spełniającą międzynarodowe criteria of excellence). Kategoria EXC przyznawana byłaby od przyszłego roku. Proponujmy przyznawać ją jednostkom, które w 1998 r. miały kategorie A i w kolejnych latach uzyskają dwuletnią średnią efektywności E powyżej 40 punktów.
Dane parametryczne przedstawione w Tabelach 2-5, choć przygotowane z najwyższą starannością przez Dział Nauki, mają charakter wstępny. Opublikowanie ich w Gazecie AMG umożliwi weryfikację i ewentualne korekty. Nie należy jednak oczekiwać większych modyfikacji, gdyż przestrzegane kryteria są dosyć ostre, a pojedyncze zmiany nie wpłyną istotnie na liczbę E. Pewien wpływ na ostateczną wartość liczby E mogłyby mieć ewentualne korekty liczby N (Uwaga: liczba N nie jest prostą sumą zatrudnionych osób!). Sporadycznie mogły się zdarzyć przeszacowania liczby N. Na przykład, z powodu urlopu wychowawczego pracownika naukowo-dydaktycznego. Uzasadnione zmniejszenie liczby N może poprawić liczbę E, ale równocześnie może spowodować zmniejszenie finansowania. Podstawowe finansowanie badań statutowych jednostki danej kategorii według reguł KBN jest bowiem proporcjonalne do liczby przeliczeniowej badaczy, N. Zatem zwiększenie liczby E poprzez zmniejszenie liczby N jest korzystne tylko wtedy, gdy gwarantuje przejście do wyższej kategorii.
Komisja Nauki optuje za rezygnacją z dotychczasowej praktyki rozdzielania przy ocenie dyscyplin klinicznych, nieklinicznych i farmaceutycznych. Wstępne wyniki parametryzacji podaję jednakże oddzielnie dla czterech rodzajów jednostek (Tabele 2-5) w celu ułatwienia analizy porównawczej. W następnym numerze Gazety AMG będzie ogłoszony ostateczny podział na kategorie A, B, C, i D wszystkich jednostek AMG. Oficjalna kategoryzacja będzie uwzględniać wyżej przedstawione wyniki oceny parametrycznej za rok 1999 oraz kategorie uzyskane przez poszczególne jednostki za lata 1998 i 1997. Określenie finansowania działalności statutowej jednostek w roku 2000 będzie możliwe po otrzymaniu dotacji KBN. Do tego czasu Uczelnia kredytuje w niezbędnym zakresie aktualnie prowadzone prace statutowe.
Dane parametryzacji podane w Tabelach 2-5 traktujemy w tym roku eksperymentalnie i nie przewidujemy mechanicznej kategoryzacji wyłącznie według liczby E. Dane te przydatne będą dla zorientowania się odnośnie względnej pozycji jednostki. Pomogą z pewnością przemyśleć strategię działań mających na celu podwyższenie tej pozycji. Najlepszym sposobem jest niewątpliwie publikowanie prac naukowych w czołowych czasopismach międzynarodowych. Dla ilustracji, w Tabeli 6 wymienione są najwyżej punktowane publikacje z afiliacją AMG wydrukowane w roku 1999.
Dobre publikowanie i wysoka parametryzacja KBN idą generalnie w parze ze skutecznością starań o granty naukowe. W Tabeli 7 przedstawione są pozyskane w 1999 r. przez kierowników prac z AMG granty badawcze.
Tabela 8 zawiera wyniki dorocznie przeprowadzanej analizy cytowań pracowników Uczelni ze stopniem naukowym doktora i wyższym w roku 1998 według Science Citation Index (sprawdzenia i zestawienia danych dokonał dr hab. Antoni Nasal). Ze względów technicznych realne jest jedynie zestawienie cytowań prac, w których nasz pracownik występuje jako pierwszy autor. Wyłączone są autocytowania, tzn. cytowania zamieszczone w tych pracach, w których rozważana osoba jest jednym ze współautorów.
W zestawieniach SCI znajduje się 103 pracowników AMG (w 1997 r. było ich 97). Osoby te były cytowane łącznie 550 razy (w 1997 r. - 510 razy). Wśród 103 cytowanych pierwszych autorów z AMG było 72 pracowników Wydziału Lekarskiego z łączną liczbą 302 cytowań (w 1997 r. było 66 osób z łącznie 285 cytowaniami); 30 pracowników Wydziału Farmaceutycznego z łączną liczbą 234 cytowań (w 1997 r. było 30 osób ze 196 cytowaniami) oraz 1 osoba zatrudniona na Międzyuczelnianym Wydziale Biotechnologii na etacie AMG z 14 cytowaniami (w 1997 r. była 1 osoba z 29 cytowaniami).
W gestii prorektora ds. nauki znajdują się także prace badawczo-usługowe. Prace te nie wpływają bezpośrednio na parametryzację KBN ale mają kapitalne znaczenie dla kondycji finansowej AMG. Tabela 9 prezentuje korzyści przysporzone Uczelni przez najbardziej efektywne zespoły. Działania tego rodzaju przekładają się pośrednio na aktywność naukową i zasługują na szczególne wyróżnienie.

prof. Roman Kaliszan
prorektor ds. nauki AMG


* *

Tabela 1. Parametryzacja wg KBN osiągnięć jednostek w 1999 roku

Punktacja (liczba R) czasopism z listy filadelfijskiej
IF	Punkty KBN
0,000 - 0,500	8
0,501 - 1,000	16
1,001 - 2,000	24
2,001 - 5,000	32
powyżej 5,000	40

czasopisma polskie - zgodnie z listą KBN (0,5 - 7)
czasopisma zagraniczne nie posiadające
IF ale umieszczone w Current Contents 7
czasopisma zagraniczne - pozostałe 4
czasopisma polskie poza listą KBN 0,5

monografie, podręczniki - zasięg międzynarodowy:

autorstwo 24

redakcja naczelna opracowania 10

autorstwo rozdziału:
    do 10 stron 5
    powyżej 10 stron 10


monografie, podręczniki - zasięg krajowy:
autorstwo 16

redakcja naczelna opracowania 5

autorstwo rozdziału:
    do 10 stron 2
    11 - 20 stron 4
    powyżej 20 stron 6

kongresy i zjazdy międzynarodowe:

pełna praca (referat) - w czasopiśmie punktowanym - punkty tak, jak za czasopismo

pełna praca (referat) - w wydawnictwie zjazdowym 5

streszczenia zjazdowe (w czasopiśmie-suplemencie i w materiałach zjazdowych) 0,25

kongresy i zjazdy krajowe:

pełna praca (referat) - w czasopiśmie punktowanym - punkty tak jak za czasopismo

pełna praca (referat) - w wydawnictwie zjazdowym 0,5

streszczenia zjazdowe (w czasopiśmie-suplemencie i w materiałach zjazdowych) 0,1

wydawnictwa lokalne - redakcja, autorstwo podręcznika lub rozdziału 0,5

skrypty bez punktów

Publikacje poglądowe, popularno-naukowe itp.: 0,1 - 0,5

Uzyskane stopnie i tytuły naukowe:
Doktorat:
    osoba pracująca w AMG 8
    osoba spoza AMG 4
Habilitacja:
    osoba pracująca w AMG 12
    osoba spoza AMG 6
Tytuł profesorski 20

Granty:

autorski 24

promotorski 14

młodego badacza i zamawiany 10

inwestycyjny (aparatura, inwest. bud.) 24
(także granty z innych źródeł)


Uwaga: Brano pod uwagę jedynie publikacje, które są datowane na rok 1999.

Publikacje w druku - punkty zaliczano jedynie wtedy, gdy było pisemne zapewnienie wydawcy, że praca ukaze się z datą 1999.


Współczynnik kadrowo-osobowy (liczba N)
N = 1 x (liczba prof. i dr. hab.) + 0,7 x (liczba dr.) + 0,4 x (liczba pozostałych pracowników naukowo-dydaktycznych)


Parametr efektywności naukowej (liczba E)
E = R/N


Tabela 6. Publikacje w 1999 r. o IMPACT FACTOR większym od 3

Lp.	Czasopismo	Autorzy	Tytuł artykułu, rok, tom, strony od - do	Impact Factor
1	Lancet	Jorres A., Gahl G. M., Dobis C., Polenakovic M. H., Cakalarowski K., Rutkowski B., Kisielnicka E., Krieter D. H., Rumpf K. W., Günther C., Gaus W., Hoegel J.	Haemodialysis - membrane biocompatibility and mortality of patients with dialysis - dependent acute renal failure: a prospective randomised multicentre trial. 1999, 354, 1337	11,793
2	Annals of Internal Medicine	Pesek C. A., Cooley R., Narkiewicz K., Dyken M., Weintraub N. L., Somers V. K.	Theophylline therapy for near-fatal Cheyne-Stokes respiration. A case report. 1999, 130, 427-430	10,900
3-6	Circulation	Narkiewicz K., van de Borne P. J., Pesek C. A., Dyken M. E., Montano N., Somers V. K.	Selective potentiation of peripheral chemoreflex sensitivity in obstructive sleep apnea. 1999, 99, 1183-1189	9,173
3-6	Circulation	Narkiewicz K., Kato M., Phillips B. G., Pesek C. A., Davison D. E., Somers V. K.	Nocturnal continuous positive airway pressure decreases daytime sympathetic traffic in obstructive sleep apnea. 1999, 100, 2332-2335	9,173
3-6	Circulation	Narkiewicz K., Pesek C. A., van de Borne P. J., Kato M., Somers V. K.	Enhanced sympathetic and ventilatory responses to central chemoreflex acti-vation in heart failure. 1999, 100, 262-267	9,173
3-6	Circulation	Narkiewicz K., Somers V. K.	Interactive effect of heart rate and muscle sympathetic nerve activity on blood pressure. 1999, 100, 2514-2518	9,173
7	The Journal of Biological Chemistry	Sala-Newby G. B., Składanowski A. C., Newby A. C.	The mechanism of adenosine formation in cells. Cloning of cytosolic 5'-nucleotidase. 1999, 274, 17789-17793	7,199
8	Journal of the American Society of Nephrology	Zychma M., Gumprecht J., Żukowska-Szczechowska E., Grzeszczak W. and end-stage renal disease study group (w tym Rutkowski B., Rutkowski P.)	Polymorphisms in the genes encoding for human kinin receptors and the risk of end-stage renal failure: results of transmission/disequilibrium test. 1999, 10, 2120-2124.	6,361
9	Analytical Chemistry	Al.-Haj M. A., Kaliszan R., Nasal A.	Test analytes for studies of the molecular Mechanism of chromatographic separa-tions By quantitative, structure-retention Relationships. 1999, 71, 2976-2985	4,580
10	Free Radical Biology and Medicine	Karbowski M., Kurono Ch., Woźniak M., Ostrowski M., Teranishi M., Nishizawa Y, Usukura J., Soji T., Wakabayashi T.	Free Radical-induced megamitochondria formation and apoptosis. 1999, 26, 396-409	4,348
11	Hypertension	Narkiewicz K., Kato M., Pesek C. A., Somers V. K.	Human obesity is characterized by a selective potentiation of central chemoreflex sensitivity. 1999, 33, 1153-1158	4,253
12	Biochemical Journal	Faibranks L. D., Ruckemann K., Qiu Y., Hawryłowicz C. M., Richards D. F., Swaminathan R., Kirschbaums B., Simmonds H. A.	Methotrexate inhibits the first committed step of purine biosynthesis in mitogen-stimulated human T-lymphocytes: a metabolic basis for efficacy in rheumatoid arthritis. 1999, 342, 143-152	3,855
13	Genes, Chromosomes and Cancer	Broberg K., Höglund M., Limon J., Lindstrand A., Toksvig-Larsen S., Mandahl N., Mertens F.	Rearrangement of the neoplasia-associated gene HMGIC in synovia from patients with osteoarthritis. 1999, 24, 278-282	3,804
14	Genes, Chromosomes and Cancer	Gorunova L., Parada L .A., Limon J., Jin Y., Hallén M., Hägerstrand I., Iliszko M., Wajda Z., Johansson B.	Nonrandom chromosomal aberrations and cytogenetic heterogeneity in gallbladder carcinomas. 1999, 26, 312-321	3,804
15	Thrombosis Haemostasis	Łopaciuk S., Bielska-Falda H., Noszczyk W., Bielawiec M., Witkiewicz W., Filipecki S., Michalak J., Ciesielski L., Mackiewicz Z., Częstochowska E., Zawilska K., Cencora A.,	Low Molecular Weight Heparin versus Acenocumarol in the Secondary Prophylaxis of Deep Vein Thrombosis. 1999, 81, 26-31	3,726
16	Neurobiology of Aging	Węgiel J., Wiśniewski H. M., Moryś J., Tarnawski M., Kuchna I., Dziewiątkowski J., Pirttila T., Krivimaki T., Lehtimaki T., Lach B.	Neuronal loss and beta-amyloid removal in the amygdala of people with Down syndrome. 1999, 20, 259-269	3,517
17	European Journal of Biochemistry	Pawełczyk T., Matecki A.	Phospholipase C delta 3 binds with high specificity to phosphatidylinositol 4,5-bisphosphate and phosphatidic acid in bilayer membranes. 1999, 262, 291-298	3,249
18-19	Journal of Hypertension	Rossi G. P., Narkiewicz K., Cesari M., Winnicki M., Bigda J., Chrosto-wska M., Szczech R., Pawłowski R., Pessina A. C.	Genetic determinants of plasma ACE and renin activity in young normotensive twins. 1999, 17, 647-655	3,066
18-19	Journal of Hypertension	Narkiewicz K., Szczech R., Winnicki M, Chrostowska M., Pawłowski R., Łysiak-Szydłowska W., Choe I., Kato M., Sivitz W. I., Krupa-Wojciechowska B., Somers V. K.	Heritability of plasma leptin levels: a twin study. 1999, 17, 27-31	3,066
20	Electrophoresis	Pawłowski R., Branicki W., Kupiec T.	Y-Chromosomal polymorphic loci DYS19, DYS390, DYS393 in a population sample from northern Poland. 1999, 20, 1702-1706	3,054

Tabela 7. Prace naukowo-badawcze (granty) przyznane w roku 1999

Lp.	Numer grantu	Kierownik projektu	Jednostka organizacyjna	Przyznana kwota
1.	G-11	prof. Janusz Limon	Katedra i Zakład Biologii i Genetyki	350 000,00 zł
2.	G-72	dr Lech Anisimowicz	Klinika Kardiochirurgii	315 000,00 zł
3.	G-70	prof. Maria Korzon	Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Onkologii	286 000,00 zł
4.	G-36	dr Andrzej Łachiński	II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej	270 000,00 zł
5.	G-74	prof. Andrzej Szutowicz	Zakład Medycyny Laboratoryjnej	250 000,00 zł
6.	G-31	prof. Stefan Angielski	Katedra Biochemii Klinicznej	196 000,00 zł
7.	G-66	prof. Adam Bilikiewicz	II Klinika Chorób Psychicznych	180 000,00 zł
8.	G-65	prof. Jan Stępiński	Zakład Immunopatologii	165 000,00 zł
9.	G-68	prof. Marek Hebanowski	Zakład Medycyny Rodzinnej	160 000,00 zł
10.	G-37	dr Mirosława Szczepańska-Konkel	Zakład Analityki Klinicznej	152 000,00 zł
11.	G-71	prof. Zbigniew Gruca	II Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej	150 000,00 zł
12.	G-73	dr Małgorzata Sznitowska	Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej	111 600,00 zł
13.	G-12	dr Stanisław Żołnierowicz	Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii	50 000,00 zł
14.	G-13	dr Stanisław Żołnierowicz	Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii	50 000,00 zł
15.	G-16	doc. Jacek Bigda	Zakład Histologii	50 000,00 zł
16.	G-17	doc. Jacek Bigda	Zakład Histologii	50 000,00 zł
17.	G-67	prof. Jacek Witkowski	Katedra i Zakład Fizjopatologii	50 000,00 zł
18.	G-69	prof. Wojciech Cisowski	Katedra i Zakład Farmakognozji	50 000,00 zł
19.	G-32	prof. Tadeusz Pawełczyk	Zakład Medycyny Molekularnej	49 800,00 zł
20.	G-35	lek. Ludmiła Martyniec	Katedra Biochemii Klinicznej	9 960,00 zł

Tabela 8. Lista osób, które uzyskały w 1998 r., jako pierwszy autor, co najmniej 10 cytowań wg Science Citation Index.

Lp.	Autor z AMG	Liczba cytowań
1.	R. Kaliszan	101
2.	J. Limon	44
3.	K. Jaśkiewicz	23
4.	J. Bigda	21
5-6.	T. Liberek P. Szefer	19 19
7-8.	A. Nasal B. Żołnierowicz	14 14
9-10.	M. Turowski J. Świerczyński	13 13
11.	A. Radecki	12
12-13.	H. Lamparczyk T. Pawełczyk	11 11
14.	P. Zarzycki	10

Tabela 9. Prace badawczo-usługowe wykonane w 1999 r. o wartości sumarycznej narzutów i zysku powyżej 10.000zł.

Lp.	Kierownik pracy	Narzut + zysk
1.	prof. Stanisław Janicki	55 120,70 zł
2.	prof. Adam Bilikiewicz	30 325,65 zł
3.	prof. Jerzy Landowski	30 242,19 zł
4.	prof. Andrzej Kryszewski	28 649,00 zł
5.	prof. Janina Suchorzewska	24 173,95 zł
6.	prof. Stefan Angielski	23 828,00 zł
7.	prof. Roman Kaliszan	17 454,70 zł
8.	prof. Barbara Krupa-Wojciechowska	16 819,50 zł
9.	prof. Jerzy Mielnik	16 329,51 zł
10.	prof. Henryk Lamparczyk	13 800,00 zł
11.	prof. Zygmunt Chodorowski	11 555,00 zł
12.	prof. Jacek Jassem	11 176,23 zł
13.	prof. Janusz Galiński	10 448,49 zł

Z ukosa

Medice, cura te ipsum...

Lekarzu, lecz się sam... Oczywiście, nie chodzi dosłownie o leczenie. Najczęściej lekarz w chorobie staje się zwykłym (może bardziej podejrzliwym) pacjentem. Znaczenie tej maksymy jest bardziej uniwersalne. Można to przełożyć na apel: krytykując innych - przyjrzyj się sobie...
Niemniej, warto przymierzyć tę maksymę do obecnej sytuacji w placówkach rodzimej ochrony zdrowia. Narzekamy na błędy podjętej reformy, na nonsensy w funkcjonowaniu kas chorych i pewnie słusznie. Ale opinię publiczną bulwersują nagłaśniane przez media dramaty ludzkie: tu chory umiera bez pomocy u progu szpitala, tam pogotowie robi z chorego pijaka i kiedy wreszcie przyjeżdża, jest za późno. Nie jest to tylko nasz problem.
Błędy lekarskie zdarzają się tak długo, jak długo istnieje medycyna. Kodeks Hammurabiego karał lekarza śmiercią za "uśmiercenie" pacjenta. Także prasa zachodnio-europejska przynosi wstrząsające opisy zaniedbań organizacyjnych i leczniczych i "krociowych" odszkodowań (o tym w innym miejscu). Chodzi o spojrzenie z punktu widzenia prawnego.
Pielęgniarki w Olsztynie tłumaczyły się, że nie mogą opuścić stanowiska w szpitalnej izbie przyjęć i z podobnej zapewne motywacji nie zawiadomiły w ogóle lekarza.
W ubiegłym tygodniu w posiedzeniu "Klubu Chirurgii XXI wieku" w Warszawie wziął udział mecenas Edward Wende, b. senator, obecny poseł, wcześniej obrońca w procesach politycznych. Jego zdaniem lekarz nie może odmówić pomocy na zewnątrz szpitala i ma obowiązek opuścić czasowo swój "posterunek". Dyskutowano przypadek, kiedy lekarz izby przyjęć jednego z warszawskich szpitali udzielił pomocy rannemu w wypadku ulicznym, a w tym czasie przywieziono do szpitala chorego z zawałem. Mecenas zapewnił, że podjąłby się obrony tego lekarza, nawet gdyby zawał doprowadził do zgonu...
Lekarz w szpitalu nigdy bowiem nie jest jedynym dyżurnym. Ciekawy pogląd przedstawił też mecenas na zjawisko określane mianem korupcji lekarzy. Nawiązał do przypadku dr. Dwornika, który za przyznanie, że przyjmuje wyrazy wdzięczności w gotówce po zakończeniu leczenia poniósł konsekwencje dyscyplinarne. Otóż jego zdaniem przyjęcie tzw. korzyści materialnej w takich okolicznościach, bez uzależnienia od niej usługi leczniczej (może to być nawet np. przesunięcie kolejki w oczekiwaniu na operację) nie spełnia kryterium łapówki. Dodał, że chętnie podjąłby się obrony w takiej sprawie.
No cóż, pogląd niekonwencjonalny w ustach wybitnego prawnika... Jednak problem rozwiąże się chyba sam po przeprowadzeniu reformy i usprawnieniu działania kas chorych. W Europie Zachodniej nie istnieje od dawna - po prostu opłaca się droższe ubezpieczenie, albo prywatne leczenie bezpośrednio w kasie szpitala. Lekarz otrzymuje tylko swoją część...

B.I.L.

Kadry AMG i SPSK nr 1 - styczeń 2000

SPSK nr 1

Jubileusz długoletniej pracy w SPSK nr 1 obchodzą:
40 lat
Szczęsna Bellwon
Teresa Jelińska
mgr Leoniła Krygier

35 lat
Maria Olesińska
mgr Janina Szynkowska

30 lat
Teresa Miądowicz
mgr Teresa Zabłocka
dr med. Bożena Zachwatowicz-Wasiniewska
Stanisława Zakrzewska
Urszula Żochowska

25 lat
Halina Beldziuk
Zofia Borowicz
Ryszard Cieślak
Bożena Karnas
Aleksandra Leżohubska
Bożena Maciąg
Grażyna Merchel
Bożena Pawełczyk
Elżbieta Życzkowska

20 lat
Anna Dąbrowska
Mariola Gromadzka
Teresa Kostrzewa
Jadwiga Turzyńska

Na emeryturę przeszły
Alicja Bluma
Anna Brzozowska
dr med. Jadwiga Filipiuk
Jadwiga Klimek
Halina Michalczuk
Władysława Nowicka
Maria Siwek
Jadwiga Tafiłowska

AMG

Funkcje kierownicze powierzono:

dr. hab. med. Anzelmowi Hoppe, prof. nzw. - kierownik Katedry i Zakładu Fizjopatologii na okres 1.02.2000 r. -31.01.2003 r.

prof. dr. hab. n. med. Januszowi Emerichowi - p.o. dyrektora Instytutu Położnictwa i Chorób Kobiecych na okres 1.03.2000 r. -31.05.2000 r.

dr med. Marzenie Zarzecznej-Baran - p.o. kierownika Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Instytutu Medycyny Społecznej - od 14.02.2000 r. do odwołania.

Z dniem 1.02.2000 r. powierzono:

mgr inż. Beacie Pazio stanowisko kierownika Działu Nauki

Grażynie Zedler stanowisko zastępcy kierownika Działu Organizacji i Zarządzania.

Jubileusz długoletniej pracy w AMG obchodzą:
25 lat
Jerzy Borowski
Teresa Moruś
Halina Szechniuk

Z Uczelni odeszła
dr med. Anna Paprocka-Lipińska

Przedstawiciele studentów wybrani do Komisji Senackich i Uczelnianych

Komisja Dyscyplinarna dla Studentów:
1. Tomasz Starczewski
2. Krzysztof Drozd
3. Szymon Budrejko

Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów:
1. Lidia Grabowska
2. Rafał Grzybowski
3. Piotr Stępniewski

Uczelniana Komisja ds. Regulaminu Studiów:
1. Ewa Sikora
2. Marcin Skrabalak

Uczelniana Komisja Wyborcza:
1. Barbara Piotrowska
2. Sława Wieczorek
3. Paweł Śmigowski

Rada Biblioteczna:
1. Anna Królak

Senacka Komisja Budżetu i Finansów:
1. Agnieszka Olszewska

Senacka Komisja Spraw Studenckich:
1. Łukasz Balwicki
2. Anna Królak
3. Grzegorz Łaskawski
4. Agnieszka Olszewska

Senacka Komisja Rozwoju Uczelni:
1. Łukasz Balwicki

Senacka Komisja Statutowa:
1. Ewa Sikora
2. Marcin Skrabalak

Senacka Komisja Wydawnictw:
1. Radosław Iwaszko
2. Rafał Szembowski

Konferencje' 2000

Czas	Nazwa	Miejsce	Osoba udzielająca szczegółowych informacji
13-16 kwietnia	Międzynarodowe Warsztaty Dydaktyczne Od nauczania do uczenia się - modernizacja systemu kształcenia przeddyplomowego na Wydziale Lekarskim	Wojewódzki Szpital Chorób Zakaźnych, sala im. Bincera; ul. Smoluchowskiego 18, Gdańsk	Dr med. Jacek Kaczmarek Tel. (+ 48 58) 349 12 00 E-mail: intrel@amg.gda.pl jkace@amg.gda.pl
15 kwietnia	Problemy pacjenta w wieku podeszłym - wymiar społeczny. Organizatorzy: Lions Club Gdańsk Neptun, AMG, Firma PFIZER	Zakłady Teoretyczne AMG, sala im. Mozołowskiego; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Prof. Wiesław Makarewicz AMG, ul. M. Skłodowskiej-Curie 3a, 80-210 Gdańsk Tel. (058) 349 10 00 Fax (058) 302 49 92
4-6 maja	8th International Scientific Conference for Students and Young Doctors	Zakłady Teoretyczne AMG; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Studenci: Jacek Krajewski, Grzegorz Łaskawski E-mail: gregor@amg.gda.pl Tel. (+ 48 58) 349 12 00 Medical University of Gdańsk, M. Skłodowskiej-Curie 3a, 80-210 Gdańsk, Poland
5-6 maja	II Kliniczny Kurs Chirurgii Podstawy Czaszki	Zakłady Teoretyczne AMG, sala im. Mozołowskiego, sala im. Reichera; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Alina Nowowiejska Katedra i Klinika Neurochirurgii AMG, ul. Dębinki 7, 80-211 Gdańsk Tel. (058) 349 23 30 Fax (058) 345 58 88 E-mail: nchir@amg.gda.pl
5-7 maja	IV Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego	Wojskowy Zespół Wypoczynkowy "Jantar"; Jurata	Klinika Chorób Nerek AMG ul. Dębinki 7, 80-211 Gdańsk Tel. (058) 349 25 60 Tel./fax (058) 346 11 86 E-mail: nerka@amg.gda.pl
17 maja	III Kolokwium z Molekularnej Analizy Klinicznej Zmiany genetyczne w rozrostowych chorobach układu krwiotwórczego	Katedra Biochemii Klinicznej; SPSK 1, pawilon 28, Gdańsk	Dr n. med. Paweł Chrzan Zakład Medycyny Molekularnej Katedry Biochemii Klinicznej AMG, ul. Dębinki 7, pawilon 29, 80-211 Gdańsk Tel. (058) 349 27 59 Fax (058) 344 96 53 E-mail: medmol@amg.gda.pl chrzan_%_amg.gda.pl
18-21 maja	Meeting of the Working Group on Epidemiology and Prevention of the European Society of Cardiology	Hotel Posejdon, ul. Kapliczna 30, 80-341 Gdańsk	Prof. Andrzej Rynkiewicz Ist Department of Cardiology Medical University of Gdańsk, Dębinki 7, 80-211 Gdańsk, Poland Tel. (+ 48 58) 346 12 01 Fax (+ 48 58) 346 12 01 E-mail: pdrewla@amg.gda.pl (person responsible: dr Piotr Drewla)
2-3 czerwca	Wybrane zaburzenia endokrynologiczne i hematologiczne u kobiet w wieku rozrodczym	Zakłady Teoretyczne AMG, sala im. Hillera i hol; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Prof. Eugenia Częstochowska Klinika Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Zaburzeń Hemostazy AMG, ul. Kieturakisa 1, 80-742 Gdańsk Tel. (058) 349 39 02 Tel./fax (058) 301 14 22 E-mail: abt@amg.gda.pl kblaut@amg.gda.pl
9-22 lipca	Szkoła Letnia Biotechnologii	Twardy Dół (Okolice Zblewa, ok.70 km od Gdańska)	Dr Jacek Bigda Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii UG i AMG, ul. Kładki 24, Gdańsk Tel. (058) 301 04 10 Tel./fax (058) 301 03 81 E-mail: jjbigd@amg.gda.pl
15-16 września	VI Spotkanie Sekcji Młodych Immunologów Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej Cytometria przepływowa w immunologii	Zakłady Teoretyczne AMG; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Lek. Piotr Trzonkowski Katedra Histologii i Immunologii AMG, ul. Dębinki 1, Gdańsk Tel. (058) 349 14 30 Fax (058) 349 14 36 E-mail: ptrzon@amg.gda.pl
20-23 września	Jubileuszowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych	Zakłady Teoretyczne AMG, sala im. Hillera, sala im. Reichera; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Komitet Organizacyjny X Zjazdu Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych ul. Nowe Ogrody 1-6, 80-803 Gdańsk Tel./fax (058) 302 64 27 E-mail: pedsurg@amg.gda.pl
21-23 września	European Federation of Immunological Societes' 2000 Satellite Symposium Heat shock proteins: immune, stress response and apoptosis	Zakłady Teoretyczne AMG; ul. Dębinki 1, Gdańsk	Dr Jacek Bigda Dept. of Histology & Immunology Medical University of Gdańsk Dębinki 1, 80-211 Gdańsk, Poland Tel. (+ 48 58) 349 14 34 Fax (+ 48 58) 349 12 00 E-mail: jjbigd@amg.gda.pl Web: http://www.efis2000.pl/
29-30 września	Rehabilitacja w zaburzeniach metabolicznych (cukrzyca, otyłość, osteoporoza)	Gdańskie Zakłady Ortopedyczne, ul. Angielska Grobla 24, 80-756 Gdańsk	Dr Bogumił Przeździak Gdańskie Zakłady Ortopedyczne ul. Angielska Grobla 24, 80-756 Gdańsk Tel. (058) 302 09 31 Tel./fax (058) 302 16 22 Dr Wiesława Nyka Zakład Rehabilitacji AMG, ul. Dębinki 1

Opracowała na podstawie materiałów nadesłanych do Sekretariatu Rektora
mgr Grażyna Sadowska

Ortotanazja i dystanazja jako problem prawny, medyczny i moralny

prof. Stefan Raszeja


Wydawałoby się, że "Ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów" z 1995 r. obejmująca całokształt zagadnień związanych z transplantologią i w sposób ostateczny regulująca wszystkie sporne problemy prawne, usunęła jednocześnie wszelkie zastrzeżenia natury medycznej i etycznej. Że tak nie jest, dowiadujemy się m.in. z prasy, w której pojawiają się głosy, prezentujące domniemanie, jakoby lekarze poszukujący dawców dopuszczali się ortotanazji nazywanej przez nich eutanazją bierną. Jest to oskarżenie poważne. Wiadomo bowiem, jaką niesławą cieszy się pojęcie eutanazji. Pojęcia i słowa rządzą się często własnymi regułami, co powoduje, że następuje zmiana ich pierwotnego sensu. Taka metamorfoza dotyczyła właśnie pojęcia eutanazji. Pierwotnie słowo to pochodzące z języka greckiego (eu = dobra, łagodna, bezbolesna; tanatos - śmierć) według W. Kopalińskiego (Słownik wyrazów obcych) oznaczało po prostu "skrócenie męki" pacjenta znajdującego się w przedłużającej się agonii lub nieuleczalnie chorego i to z reguły przy pomocy śmiertelnej dawki środka uśmierzającego ból. Termin ten był nadużywany przez hitlerowców, przez odnoszenie go do zabójstw popełnionych przez nich na ludziach chorych umysłowo, niedorozwiniętych dzieciach, kalekach i więźniach obozów koncentracyjnych niezdolnych do pracy. Polskie prawo karne nie dopuszcza żadnej formy pozbawienia życia człowieka, również nieuleczalnie chorego, cierpiącego i domagającego się tego. Kodeks karny (art. 150) za zabójstwo człowieka dokonane na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego przewiduje jedynie niższy wymiar kary, a w wyjątkowych wypadkach nadzwyczajne złagodzenie kary (przestępstwo uprzywilejowane). Z kolei w zakresie odpowiedzialności zawodowej kodeks etyki lekarskiej (art. 31) zabrania lekarzom eutanazji uznając ją za czyn moralnie naganny, chociażby był motywowany z pobudek szlachetnych. Samo pojęcie eutanazji nie powinno było mieć żadnego związku z transplantacją, a zwłaszcza z procesem orzekania o śmierci potencjalnego dawcy. Niestety w międzyczasie powstały liczne pochodne tego wyrażenia, jak ortotanazja i dystanazja. Te właśnie pojęcia funkcjonują dość powszechnie, a nieprecyzyjne posługiwanie się nimi wprowadza chaos do rozumienia procesu umierania.
Ortotanazja oznacza - zgodnie ze słownikiem W. Kopalińskiego - "zaniechanie dalszego sztucznie podtrzymywanego życia" (z greckiego: orthos = prosty, prawdziwy), a dystanazja jest odwrotnością ortotanazji i według ww. autora oznacza "sztuczne utrzymywanie czynności serca i płuc pacjenta z nieodwracalnymi zmianami albo ciężkimi uszkodzeniami mózgu" (z greckiego: dys - wyłączenie, nieobecność). Dystanazję Francuzi nazywają: mort en survie "artificielle", co oznacza "śmierć ze sztucznym przeżyciem".
Każde z tych dwóch pojęć jest nieodłącznie związane z procesem postępowania lekarskiego w okresie umierania człowieka. Dystanazja jest następstwem postępu intensywnej terapii, a stosowanie dystanazji jest chlebem powszednim lekarzy - specjalistów z zakresu reanimacji i resuscytacji. Nauka i praktyka w tym zakresie pozwala aktualnie przesuwać granice śmierci. Czy jednak z punktu widzenia moralnego słusznym jest takie przedłużanie życia narządowego lub tkankowego ad infinitum, kończącego się fantomizacją, czyli podtrzymywaniem życia "preparatów" a nie ludzi. Zanim odpowiem na to pytanie, zwrócę uwagę na fakt, że względy organizacyjno-ekonomiczne stanowią główne ograniczenie działań dystanazyjnych. Medycyna nowoczesna jest za droga, nawet dla społeczeństw bogatych. Koszty leczenia, w którym wdrażałoby się wszystkie osiągnięcia nauki są nieosiągalnie wysokie. Co nam z tego, że "należy nam się bezpłatne leczenie na możliwie najwyższym poziomie" (jak mówi konstytucja i karta praw pacjenta), skoro ani chorzy nie są w stanie tego wyegzekwować, ani społeczeństwo zapewnić jego realizacji? Kryzys ten rzutuje m.in. na praktykę dystanazyjną. Czasem wręcz okazuje się, że w związku z ograniczeniem dostępności drogiej, przedłużającej życie aparatury, lekarz musi podjąć decyzję, którego spośród kilku chorych ratować za jej pomocą. Pojawia się wówczas problem ortotanazji. Zaprzestanie przedłużania życia pacjenta, co do którego w świetle aktualnego stanu wiedzy medycznej istnieje niewątpliwe przekonanie o niecelowości dalszego jego utrzymywania przy pomocy środków określanych mianem nadzwyczajnych, oznacza zezwolenie na postęp procesu umierania zdążającego do nieuchronnej śmierci danego osobnika. Problem ten z punktu widzenia etycznego był wielokrotnie rozważany. Ostatecznie wszystkie autorytety moralne zgodziły się, że w stanach terminalnych lekarz nie ma obowiązku podejmowania i prowadzenia reanimacji lub uporczywej terapii i stosowania środków nadzwyczajnych. Tak też formułuje to zagadnienie art. 32 kodeksu etyki lekarskiej. Jest to wyraźne przyzwolenie na ortotanazję zarówno w drodze działania (np. poprzez odłączenie pacjenta od aparatury jeżeli leczenie za jej pomocą nie przynosi pozytywnych rezultatów), jak i poprzez zaniechanie (np. nie podjęcie intensywnego leczenia i nie przyłączenie pacjenta do aparatury). Decydujące znaczenie ma fakt, czy przedłużanie życia wymaga pomocy środków nadzwyczajnych. Jeżeli więc użyte środki posiadają cechy pozwalające zaliczyć je do kategorii nadzwyczajnych, to zaprzestanie ich stosowania należy traktować jako ortotanazję i za takie postępowanie lekarz nie może odpowiadać prawnie, a moralnie jest ono uzasadnione. Decyzja o ortotanazji należy do lekarza i jest związana z oceną szans leczniczych. A czym są środki nadzwyczajne, jakie muszą posiadać cechy, aby mogły być czynnikiem decydującym o zastosowaniu ortotanazji? Granica między środkami zwyczajnymi a nadzwyczajnymi jest bardzo płynna i zależy od szeregu okoliczności. W naszych warunkach wyznacznikami tej granicy są: dostępność oraz powszechność stosowania tych środków, jak i związane z tym kryterium finansowe - co jest z pewnością stwierdzeniem drastycznym, lecz wynikającym z trzeźwego spojrzenia na stan polskiej służby zdrowia. Do środków nadzwyczajnych należeć będą zatem - w zależności od konkretnej sytuacji - nie tylko wysoko specjalistyczny sprzęt medyczny, ale i drogie lekarstwa, których zastosowanie wymaga wysokich nakładów finansowych, przy czym istnieje domniemanie, że środki te w ogóle nie przyniosą pożądanego skutku w postaci poprawy stanu zdrowia pacjenta. Stosunkowo prosty jest problem ortotanazji u osób, u których stwierdzono w sposób pewny nieodwracalne ustanie czynności pnia mózgu. Wówczas bowiem mamy do czynienia z ortotanazją nie dotyczącą osoby żywej, lecz życia istniejącego wyłącznie na szczeblu narządowym lub wręcz komórkowym. Do tego rodzaju działania medycznego - po stwierdzeniu śmierci mózgu - niektórzy w ogóle nie stosują określenia ortotanazji, uważając - niezupełnie słusznie - że ortotanazja dotyczy tylko wyłączenia stosowania środków nadzwyczajnych i uporczywej terapii wobec osób z zachowaną jeszcze czynnością pnia mózgu, ale bez szans na wyleczenie, u których stosowanie wymienionych środków pociąga za sobą przedłużanie umierania. Osobiście uważam, że obie sytuacje - jakkolwiek różne - są typowymi działaniami ortotanazyjnymi. O ile jednak ortotanazja po stwierdzeniu śmierci mózgu - a tak jest m.in. w transplantologii - nie budzi najmniejszych zastrzeżeń etycznych i prawnych, to w stosunku do osób, u których nie można stwierdzić ostatecznej śmierci pnia mózgu, stosowanie ortotanazji musi być bardzo ostrożne i poprzedzone dokładnym przeanalizowaniem wszystkich okoliczności stanu faktycznego przez doświadczone konsylium lekarskie.
Wiem, że istnieje zrozumiała niechęć personelu medycznego do konieczności dokonywania oceny życia ludzkiego, ale aktualna sytuacja wymaga nieraz zajęcia takiego stanowiska. Wymaga tego również odpowiedzialność prawna lekarza. Z doświadczenia sądowo-lekarskiego wiem, że często sprawy przeciwko lekarzom podnoszone przez prokuratury dotyczą właśnie podtrzymywania życia i wykorzystania wszystkich szans leczniczych. Ileż to razy musiałem odpowiadać na pytanie, czy w danym przypadku słusznie nie podjęto dystanazji resuscytacyjnej lub czy przedwcześnie ją przerwano. Odpowiadam z reguły, że należy ją stosować tylko wtedy, gdy ocena szans leczniczych jest pozytywna i rokuje powrót do zdrowia. Z drugiej strony jest rzeczą oczywistą, że dystanazja resuscytacyjna może być stosowana tylko do momentu pewnej i niewątpliwej śmierci mózgu. Wyjątkiem są działania dystanazyjne dla podtrzymania witalności narządów celem ich późniejszego przeszczepienia, o czym mówi art. 34 kodeksu etyki lekarskiej. Tu znowu spotkałem się ze zdaniem niektórych autorów, że nie jest to już dystanazja w klinicznym rozumieniu, a raczej "preparatyka na zwłokach". Osobiście uważam za słuszne uznanie za dystanazję również działanie lekarskie po śmierci pnia mózgu polegające na dotlenianiu i odżywianiu narządów i tkanek, które mają być następnie wykorzystane w drodze transplantacji. Na koniec chciałbym dodać, że przesunięcie granic podtrzymywania życia dokonane przez postęp naukowy spowodowało spór medycyny nie tylko z prawem, ale także z szeregiem pojęć socjologicznych. Moje uwagi mają na celu wywołanie refleksji wymagającej zastanowienia się nad współczesnym znaczeniem takich pojęć jak ortotanazja i dystanazja, a co za tym idzie nad potrzebą postępu diagnostycznego dotyczącego oceny szans leczniczych w przypadkach, w których konieczne są rozstrzygnięcia orto- lub dystanazyjne.

Przedruk: Biuletyn Informacyjny OIL Gdańsk, 1999